Ở hầu hết võ đường dạy trẻ em, dọc mép sàn tập luôn có một hàng ghế cho phụ huynh. Có người ngồi lướt điện thoại, có người quay video, có người theo dõi từng cú đá của con và thỉnh thoảng gọi to nhắc nhở. Người dạy lâu năm nào cũng có kinh nghiệm về chuyện này: cùng một đứa trẻ, buổi bố mẹ ngồi ngoài có thể khác hẳn buổi bố mẹ đi vắng.
Bài này dành cho phụ huynh muốn đồng hành với con mà không vô tình làm khó con hay làm khó người dạy. Nó không bàn chuyện chọn môn hay chọn tuổi, mà tập trung vào những gì bạn có thể làm trong một tiếng ngồi bên ngoài sàn tập và quãng đường về nhà sau đó.
Trẻ cảm nhận phụ huynh nhiều hơn ta tưởng
Trẻ nhỏ, nhất là dưới mười tuổi, liên tục liếc về phía bố mẹ trong giờ học: sau mỗi lần làm được một động tác, sau mỗi lần bị thầy nhắc, khi mệt, khi bị bạn đá trúng. Cái liếc đó là để đọc phản ứng. Nếu bắt gặp gương mặt cau có hay cái lắc đầu, trẻ dễ chùng xuống; nếu thấy bố mẹ đang bận điện thoại, có trẻ lại diễn quá lên để gây chú ý.
Điều này không có nghĩa phụ huynh không nên ngồi xem. Sự có mặt của bạn có giá trị, nhất là trong những tuần đầu khi trẻ còn lạ lớp. Vấn đề nằm ở cách bạn có mặt.
Nên ngồi ở đâu và khi nào thì nên rời đi
- Ngồi ở khu vực võ đường bố trí, không đứng sát mép thảm hay đi vào trong. Nhiều nơi có vạch hoặc hàng ghế riêng; ngồi đúng chỗ là làm gương cho con về tôn trọng nội quy.
- Ngồi phía sau hoặc bên cạnh, tránh chỗ đối diện tầm mắt con khi con đang xếp hàng. Trẻ nhìn thẳng thấy bố mẹ sẽ khó tập trung vào thầy.
- Tuần đầu, ở lại cả buổi nếu con còn nhỏ hoặc nhút nhát. Khi con đã quen, thử ra ngoài một nửa buổi, rồi dần dần chỉ đón cuối giờ. Nhiều trẻ tập thoải mái hơn hẳn khi không có người nhà ngồi xem.
- Hỏi ý người dạy. Một số võ đường khuyến khích phụ huynh ngồi xem, số khác đề nghị chỉ xem vào buổi mở cửa định kỳ. Đó thường là quyết định có lý do, không phải để giấu điều gì.
Những việc tốt nhất bạn có thể làm khi ngồi xem
Một tiếng ngồi ngoài là cơ hội hiếm để hiểu con trong một môi trường khác nhà và trường. Thay vì chỉ nhìn con đá có cao không, hãy quan sát:
- Con nghe lời thầy thế nào: có làm ngay khi được hướng dẫn, có cần nhắc nhiều lần, có hỏi lại khi chưa hiểu.
- Con chơi với bạn ra sao: khi tập đôi, con có nhẹ tay với bạn nhỏ hơn không, có biết chờ lượt không.
- Con phản ứng thế nào khi làm sai: cười rồi làm lại, cáu và bỏ cuộc, hay đứng im lúng túng.
- Lúc nào con hào hứng nhất: phần trò chơi vận động, phần đá vào đích, hay phần bài quyền.
- Cách người dạy nói chuyện với trẻ: giọng nói, cách sửa động tác, cách xử lý khi một bé khóc hay hai bé xô nhau.
Những quan sát này có ích hơn mọi điểm số. Chúng cho bạn chất liệu để nói chuyện với con, và giúp bạn biết võ đường đó có hợp với con không.
Những thói quen vô tình làm con mất hứng
| Thói quen | Vì sao không nên | Thay bằng |
|---|---|---|
| Gọi to nhắc con trong giờ học | Con bị kéo giữa hai người chỉ dẫn, người dạy mất uy | Ghi lại, để dành nói sau hoặc hỏi thầy cuối giờ |
| Làm động tác mẫu từ ghế ngồi | Có thể khác cách thầy dạy, làm con rối | Để thầy sửa, bạn chỉ quan sát |
| So con với bạn cùng lớp | Trẻ thấy mình bị xếp hạng, dễ ganh hoặc tự ti | So con hôm nay với con tháng trước |
| Quay video suốt buổi | Trẻ biết mình đang bị quay, dễ diễn hoặc căng thẳng | Quay một đoạn ngắn khi được phép, cất máy |
| Nói chuyện điện thoại to | Gây ồn, làm phân tán cả lớp | Ra ngoài khi cần nghe máy |
| Phàn nàn về người dạy trước mặt con | Con mất niềm tin vào người đang dạy mình | Trao đổi riêng với người dạy hoặc quản lý |
Việc gọi to nhắc con là thói quen phổ biến nhất, và cũng là thứ người dạy ngại nhất. Khi cả thầy và bố mẹ cùng nói, trẻ không biết nghe ai, và thường chọn nghe người nó sợ hơn hoặc thân hơn. Kết quả là buổi tập bị cắt đứt, và những đứa trẻ khác trong lớp cũng quay sang nhìn.
Khi con khóc, bị ngã hay bị bạn đá trúng
Đây là khoảnh khắc khó ngồi yên nhất. Bản năng muốn chạy vào sàn ôm con là rất tự nhiên. Nhưng trừ khi con bị thương rõ ràng, hãy để người dạy xử lý trước. Họ được huấn luyện để phân biệt cái đau thật với cái giật mình, và biết cách giúp trẻ trở lại tập mà không mất mặt trước bạn bè.
Những trường hợp bạn nên vào ngay hoặc báo người dạy:
- Con bị va vào đầu và có biểu hiện choáng, buồn nôn, nói khác thường.
- Con không cử động được một tay hoặc chân, hoặc chỗ đau sưng nhanh.
- Con chảy máu nhiều, hoặc khó thở.
- Bạn thấy người dạy không nhận ra sự việc vì đang quay lưng.
Với cú ngã thông thường hay bị bạn đá trúng nhẹ, một cái gật đầu động viên từ xa thường có tác dụng hơn là chạy vào. Con sẽ học được rằng mình có thể tự đứng dậy.
Nói gì với con trên đường về
Năm phút trên xe về nhà có sức nặng hơn cả buổi ngồi xem. Trẻ vừa mệt vừa còn đầy cảm xúc của buổi tập. Một vài nguyên tắc:
- Bắt đầu bằng câu hỏi mở: hôm nay con thích phần nào nhất, có gì làm con bất ngờ không. Tránh mở đầu bằng nhận xét về lỗi.
- Khen nỗ lực cụ thể thay vì khen tài: mẹ thấy con làm lại cú đá đó ba lần dù bị ngã, thay vì con đá giỏi quá.
- Không mổ xẻ từng lỗi. Thầy đã sửa trên lớp; nếu bố mẹ lặp lại toàn bộ trên đường về, buổi tập trở thành gánh nặng.
- Để con kể nếu con muốn, và chấp nhận khi con chỉ muốn im lặng hoặc nói chuyện khác.
- Không hứa thưởng theo kết quả kiểu đá trúng nhiều thì mua quà. Nó dễ biến buổi tập thành giao dịch.
Khi chính con mình là đứa quá tay
Phụ huynh thường chuẩn bị tinh thần cho cảnh con bị đá trúng, ít ai chuẩn bị cho cảnh ngược lại: con mình đá bạn mạnh quá, làm bạn khóc, hoặc không chịu dừng khi thầy hô. Phản ứng đầu tiên hay là ngượng và muốn vào kéo con ra. Hãy để người dạy xử lý trên sàn; họ sẽ dừng con, hướng dẫn con xin lỗi bạn theo nghi thức của lớp.
Việc của bạn là sau giờ học: hỏi con điều gì đã xảy ra theo lời con, không kết tội ngay. Nhiều khi trẻ chỉ chưa kiểm soát được lực vì quá hào hứng, chứ không có ý làm đau bạn. Giải thích rằng trong lớp võ, người tập giỏi là người biết dùng lực vừa đủ với bạn tập, và việc nhẹ tay là một kỹ năng cần học như đá cao. Nếu việc này lặp lại, hãy hỏi người dạy cách cùng phối hợp ở nhà.
Trao đổi với người dạy đúng lúc, đúng cách
Có những điều bạn nên cho người dạy biết: con vừa ốm dậy, con có bệnh nền như hen hay động kinh, con đang gặp chuyện ở trường, con sợ một bạn nào đó trong lớp. Hãy nói trước hoặc sau giờ học, ngắn gọn, không chen vào giữa buổi.
Nếu bạn có băn khoăn về cách dạy, hãy hỏi theo hướng tìm hiểu: con hay bị nhắc phần này, ở nhà bố mẹ có thể giúp con thế nào. Câu hỏi đó mở ra cuộc trao đổi, trong khi câu sao thầy không sửa cho con thường khép lại.
Và nếu sau vài tháng quan sát, bạn thấy người dạy thường xuyên quát tháo, dùng hình phạt thể chất, hoặc để trẻ đối kháng không có bảo hộ, đó là lúc cân nhắc đổi võ đường. Ngồi xem chính là cách để bạn nhận ra những dấu hiệu này sớm.
Đồng hành từ xa khi không có thời gian ngồi xem
Nhiều phụ huynh đi làm không thể ngồi cả buổi. Điều đó không sao. Bạn vẫn đồng hành được bằng cách đến sớm năm phút trước giờ tan để xem phần cuối, thỉnh thoảng dự buổi mở cửa hay buổi biểu diễn của lớp, nhờ con dạy lại cho mình một động tác ở nhà, hoặc hỏi người dạy một hai câu mỗi tháng. Trẻ không cần bố mẹ có mặt mọi buổi; trẻ cần biết bố mẹ quan tâm tới việc mình đang học.
Một cách nhỏ mà nhiều gia đình dùng: mỗi tháng một lần, cả nhà dành mười phút để con biểu diễn bài quyền mới học trong phòng khách. Con được làm thầy trong chốc lát, bố mẹ được thấy tiến bộ thật, và không ai phải chấm điểm.
Câu hỏi thường gặp
Phụ huynh có nên ngồi xem con học võ mọi buổi không?
Không cần. Tuần đầu nên ở lại để con quen lớp, sau đó giảm dần. Nhiều trẻ tập tập trung và thoải mái hơn khi không có người nhà ngồi xem.
Con cứ nhìn về phía bố mẹ trong giờ học thì sao?
Hãy ngồi lệch khỏi tầm mắt con khi con xếp hàng, giữ nét mặt bình thản, gật đầu động viên khi con nhìn. Nếu con vẫn mất tập trung, thử ra ngoài một phần buổi tập.
Có nên chỉ cho con ngay khi thấy con làm sai?
Không nên chen vào giữa buổi. Hãy để người dạy sửa; nếu điều đó lặp lại nhiều lần, trao đổi với người dạy sau giờ học thay vì nhắc từ ghế ngồi.
Được quay video con tập không?
Hỏi võ đường trước vì có trẻ khác trong khung hình. Nếu được phép, chỉ quay đoạn ngắn và tránh giơ máy suốt buổi khiến con căng thẳng.
Sau buổi học nên khen con thế nào?
Khen nỗ lực và hành vi cụ thể, như việc con kiên trì làm lại hay nhường bạn, thay vì khen chung chung hoặc so sánh con với bạn khác.
