Trong võ thuật có một quan niệm cũ: chịu được đau là bản lĩnh. Quan niệm này khiến rất nhiều người biến một chấn thương nhẹ thành chấn thương phải nghỉ nhiều tháng.
Việc phân biệt đau nhức bình thường với chấn thương thật là kỹ năng cần học sớm.
Phân biệt hai thứ
Đau nhức bình thường:
- Xuất hiện sau buổi tập, thường rõ nhất sau một tới hai ngày.
- Lan đều ở nhóm cơ đã hoạt động.
- Giảm dần khi vận động nhẹ và làm nóng.
- Hết trong vài ngày.
- Không sưng, không mất chức năng.
Dấu hiệu của chấn thương:
- Đau nhói tại một điểm cụ thể.
- Xuất hiện đột ngột trong lúc tập, đôi khi kèm tiếng động.
- Sưng, nóng, đỏ, bầm.
- Đau tăng khi vận động thay vì giảm.
- Mất tầm vận động hoặc mất lực.
- Đau về đêm hoặc khi nghỉ.
- Không cải thiện sau vài ngày.
Nguyên tắc: đau nhức thì tập nhẹ được; chấn thương thì phải dừng và xem xét.
Các chấn thương thường gặp
Bong gân cổ chân và đầu gối. Từ xoay trụ, đổi hướng đột ngột, tiếp đất sai.
Chấn thương ngón tay và cổ tay. Phổ biến ở các môn có nắm bắt và ở các môn đấm.
Chấn thương vai. Từ các đòn khoá, từ ngã sai, từ đấm quá tầm.
Đau lưng. Từ nâng đối phương sai tư thế, từ xoay mạnh, từ thiếu sức mạnh phần thân giữa.
Bầm tím và va đập. Phần thường gặp nhất và phần lớn là nhẹ.
Chấn thương do lặp lại — viêm gân khuỷu, viêm gân gót. Xuất hiện dần và hay bị bỏ qua cho tới khi nặng.
Chấn thương đầu. Nhóm nghiêm trọng nhất, được nói riêng ở dưới.
Chấn thương đầu — không được xem nhẹ
Đây là phần quan trọng nhất của bài.
Dấu hiệu cần dừng ngay và đi khám:
- Mất ý thức dù chỉ vài giây.
- Choáng váng, mất thăng bằng.
- Đau đầu tăng dần.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Nhìn mờ, nhìn đôi.
- Lú lẫn, không nhớ được việc vừa xảy ra.
- Nói khó, phản ứng chậm.
- Nhạy cảm bất thường với ánh sáng hoặc tiếng động.
Nguyên tắc tuyệt đối: nghi ngờ chấn thương đầu thì dừng tập ngay và không quay lại trong buổi đó. Một va đập thứ hai khi não chưa hồi phục có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều lần.
Việc quay lại tập phải theo hướng dẫn của bác sĩ, không theo cảm giác đã đỡ.
Với người tập các môn có đánh vào đầu: cân nhắc kỹ về tần suất đối kháng có tiếp xúc mạnh, và dùng bảo hộ đầy đủ. Đây là quyết định về sức khoẻ lâu dài.
Sơ cứu ban đầu
Với chấn thương phần mềm — bong gân, căng cơ, va đập:
- Dừng vận động ngay.
- Chườm lạnh trong những giờ đầu, mỗi lần khoảng mười lăm tới hai mươi phút, không đắp đá trực tiếp lên da.
- Băng ép nhẹ nếu có sưng, không quá chặt.
- Kê cao vùng bị thương.
- Không xoa bóp mạnh, không chườm nóng, không dùng rượu xoa trong giai đoạn sưng cấp — những việc này làm tăng chảy máu trong mô.
Cần đi khám khi: nghi gãy xương hoặc trật khớp, đau rất nhiều, biến dạng, không đứng hoặc không cử động được, tê bì, sưng nhanh và nhiều, hoặc không cải thiện sau vài ngày.
Phòng ngừa
- Khởi động đủ — làm nóng và vận động khớp trước mỗi buổi.
- Học ngã đúng cách trước khi học các đòn quật.
- Tăng cường độ từ từ. Phần lớn chấn thương do lặp lại đến từ việc tăng khối lượng quá nhanh.
- Dùng đủ bảo hộ — bảo vệ răng, ống chân, tay, và các trang bị theo môn.
- Tập sức mạnh bổ trợ, đặc biệt phần thân giữa và các nhóm cơ ổn định khớp.
- Nói với bạn tập về giới hạn của mình. Đối kháng là hợp tác, không phải trận đấu.
- Ngủ đủ. Cơ thể phục hồi trong lúc ngủ, và thiếu ngủ làm tăng rõ rệt nguy cơ chấn thương.
- Nghỉ khi mệt. Phần lớn chấn thương xảy ra vào cuối buổi khi đã mệt và mất kỹ thuật.
Trở lại sau chấn thương
- Chờ hết đau hoàn toàn, không phải khi đỡ.
- Khôi phục tầm vận động trước, rồi tới sức mạnh, rồi mới tới tốc độ và đối kháng.
- Nói với huấn luyện viên để được điều chỉnh bài tập.
- Đừng vội đối kháng. Đây là chỗ tái chấn thương nhiều nhất.
- Tìm nguyên nhân. Nếu do kỹ thuật sai, không sửa thì sẽ lặp lại.
- Chấp nhận rằng vùng đã chấn thương cần chú ý lâu dài.
Với người có bệnh nền
- Hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu.
- Nói rõ với huấn luyện viên về tình trạng của mình — đây là thông tin họ cần để giữ an toàn cho bạn.
- Yêu cầu điều chỉnh bài tập khi cần; huấn luyện viên tốt sẽ làm được điều này.
Một điều đáng nhớ
Mục tiêu của người tập võ nghiêm túc không phải chịu được nhiều đau nhất, mà là còn tập được sau mười năm nữa.
Nhìn theo cách đó, việc dừng lại khi cần không phải là yếu — nó là điều kiện để đi đường dài.
Câu hỏi thường gặp
Phân biệt đau nhức và chấn thương thế nào?
Đau nhức lan đều ở nhóm cơ, giảm khi làm nóng và hết trong vài ngày. Chấn thương đau nhói tại một điểm, có sưng, đau tăng khi vận động và mất tầm vận động.
Nghi chấn thương đầu thì làm gì?
Dừng tập ngay và không quay lại trong buổi đó. Một va đập thứ hai khi não chưa hồi phục có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều lần.
Sơ cứu chấn thương phần mềm thế nào?
Dừng vận động, chườm lạnh trong những giờ đầu, băng ép nhẹ, kê cao. Không xoa bóp mạnh, không chườm nóng, không dùng rượu xoa trong giai đoạn sưng cấp.
Chấn thương hay xảy ra lúc nào?
Vào cuối buổi khi đã mệt và mất kỹ thuật. Ngoài ra, chấn thương do lặp lại thường đến từ việc tăng khối lượng quá nhanh.
Trở lại tập sau chấn thương theo trình tự nào?
Chờ hết đau hoàn toàn, khôi phục tầm vận động trước, rồi sức mạnh, rồi mới tới tốc độ và đối kháng — đây là chỗ tái chấn thương nhiều nhất.
